[x] ปิดหน้าต่างนี้
ก้าวทุกวินาที กับ... สหวิชา ดอท คอม
ชื่อผู้ใช้ :
รหัสผ่าน :
   
   
หมวดหมู่ : ภาษาไทย
ข้าวในสำนวนไทย
อังคาร ที่ 10 เดือน พฤษภาคม พ.ศ.2554
ชีวิตของคนไทยเกี่ยวพันอยู่กับข้าว วัฒนธรรมไทยจึงมีคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับข้าวรวมถึงสำนวนไทยที่เกี่ยวข้องกับข้าว   


ข้าวในสำนวนไทย

 ที่มาของภาพ http://www.thairath.co.th

 

๑.บทนำ


        กระทรวงการคลังทำความเข้าใจกับเกษตรกรดึงเข้าโครงการประกันภัยข้าวนาปี โดยนายกรณ์ จาติกวณิช รมว.คลัง เปิดเผยว่าการช่วยเหลือเกษตรกรในโครงการประกันภัยและโครงการลดต้นทุนปุ๋ยว่า ถือเป็นโครงการที่เริ่มดำเนินการได้ทันที น่าจะช่วยให้เกษตรกรมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น โดยหลังจากนี้ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร(ธ.ก.ส.)ต้องเร่งประชาสัมพันธ์โครงการฯ ให้เกษตรกรมีความเข้าใจทั่วถึง ที่มาของเรื่องhttp://www.dailynews.co.th


๒.ประเด็นจากข่าวเพื่อนำเข้าสู่เนื้อหาหลัก

        ชีวิตของคนไทยเกี่ยวพันอยู่กับข้าว วัฒนธรรมไทยจึงมีคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับข้าวรวมถึงคำและสำนวนไทยที่เกี่ยวข้องกับข้าวเป็นจำนวนมาก


๓.เนื้อหาสำหรับกลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย ระดับชั้น ม.๑

        สาระที่ ๔ หลักการใช้ภาษาไทย

        มาตรฐาน ท ๔.๑  
        เข้าใจธรรมชาติของภาษา และหลักภาษาไทย  การเปลี่ยนแปลงของภาษา และพลังของภาษา ภูมิปัญญาทางภาษา และรักษาภาษาไทยไว้เป็นสมบัติของชาติ

        ตัวชี้วัด
        จำแนกและใช้สำนวนที่เป็นคำพังเพยและสุภาษิต

๔.เนื้อเรื่อง

  คำและสำนวนไทยที่เกี่ยวกับข้าว

        ข้าว เป็นพืชเศรษฐกิจและเป็นอาหารหลักของคนไทยมาทุกยุคทุกสมัย  คนไทยจึงมีความผูกพันอยู่กับข้าวจนแยกไม่ออกเพราะข้าวเป็นสัญลักษณ์ของความเจริญงอกงาม และความอุดมสมบูรณ์ จนพูดกันติดปากว่า ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว ข้าวจึงปรากฏอยู่ในขนบธรรมเนียมวัฒนธรรมไทย ความเชื่อ ประเพณีพิธีกรรม รวมถึงภาษาไทยก็มีคำที่เกี่ยวข้องกับข้าวเป็นจำนวนมากในเพลงพื้นบ้านเช่น เพลงสงฟาง  เพลงเกี่ยวข้าว  เพลงเต้นกำรำเคียว ในการละเล่นของเด็กไทย เช่นรีรีข้าวสาร หม้อข้าวหม้อแกง แต่ที่พบมากเป็นพิเศษก็คือคำ และสำนวนไทยที่เกี่ยวกับข้าว

        สำนวนไทย หมายถึง ถ้อยคำที่มีคารมคมคายซึ่งมีความหมายไม่ตรงถ้อยคำนัก แต่เป็นที่เข้าใจกันโดยแพร่หลาย กินใจผู้ฟังและเป็นถ้อยคำ ที่กะทัดรัดมักเป็นถ้อยคำเชิงเปรียบเทียบ


                                  คำ  และสำนวนไทยที่เกี่ยวข้องกับข้าว ได้แก่

              คำ /สำนวน                                         ความหมาย

        กระดูกสันหลังของชาติ                 ส่วนสำคัญที่สุดของชาติมักหมายถึงชาวนา
        ก้นหม้อข้าวยังไม่ทันดำ                 ระยะเวลาสั้นๆ คอยเหมือนข้าวคอยฝน ตั้งใจคอย
                                                       แต่ไม่รู้เวลาแน่นอน
        กินข้าวต้มกระโจมกลาง                 ทำการโดยไม่พิจารณาให้รอบคอบ จะทำให้ได้รับ
                                                       ความลำบากเหมือนการกินข้าวต้มกลางถ้วยจะเย็น
                                                      
ช้ากว่าริมๆ   
        กินข้าวร้อนนอนตื่นสาย                 มีชีวิตอยู่อย่างสบาย
        กินข้าวร้อนนอนสบาย                   มีความเป็นอยู่อย่างสบาย นึกจะกินจะตื่นเมื่อไรก็ได้
        กินน้ำตาต่างข้าว                          มีทุกข์โศกมาในชีวิตตลอดเวลา 
        แก่เพราะกินข้าว เฒ่าเพราะอยู่นาน    แก่แต่ไม่มีประโยชน์
        ข้าวกรู                                       ข้าวที่ทำเพื่ออุทิศให้เปรตในพิธีสารท
        ข้าวแจก                                     ข้าวที่ทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้ผู้ตาย
        ข้าวบาตร                                    เรียกขันเชิงสำหรับใส่ข้าวตักบาตรว่า ขันข้าวบาตร
                                                        หรือเรียกข้าวที่เตรียมไว้ใส่บาตรก็ได้
        ข้าวเปรต                                    เครื่องเซ่นเปรตในพิธีตรุษสารท
        ข้าวผอกกระบอกน้ำ                       ของกินเล็กๆ น้อยๆ และมีกระบอกน้ำเล็กๆ กรอกน้ำ
                                                        แขวนกิ่งไม้ที่ทำขึ้นแล้วผูกไว้ที่บันไดเรือน ใช้ในพิธี
                                                       
ตรุษ
        ข้าวพระ                                      ข้าวสำหรับถวายพระพุทธ
        ข้าวกรู                                        ข้าวที่ทำเพื่ออุทิศให้เปรตในพิธีสารท 
        ข้าวเหลือเกลืออิ่ม                         บ้านเมืองที่บริบูรณ์ด้วยข้าวปลาอาหาร
        ขว้างข้าวเม่า                                ประเพณีโยนมะพร้าวเข้าไปในที่ที่เขากำลังตำข้าว
                                                         เม่าอยู่ เพื่อแลกข้าวเม่าไปกินบ้าง
        ข้านอกเจ้า ข้าวนอกหม้อ                 การกระทำหรือความประพฤติ นอกเหนือคำสั่งหรือ
                                                         แบบแผนขนบธรรมเนียมประเพณี
        ข้าวคอยฝน                                  หมายถึงการรอคอย
        ข้าวแดงแกงร้อน                            บุญคุณ กินข้าวและแกงของผู้ใด ต้องนึกถึงบุญคุณ
                                                        
ของผู้นั้น
        ข้าวไม่มียาง                                 คนที่ได้รับบุญคุณไปแล้ว ไม่นึกถึงบุญคุณเหมือนกับ
                                                         ว่าข้าวที่กินเข้าไปแล้ว ไม่มียางติดอยู่ ให้คนระลึก
                                                         ถึงบุญคุณเลย 
        ข้าวบูดปลาร้า                               ชีวิตสมรสเมื่อนานวันก็มักจะเกิดความเบื่อหน่ายซึ่ง
                                                         กันและกัน
        ข้าวพึ่งนา ปลาพึ่งน้ำ                       การพึ่งพาอาศัยกัน
        ข้าวยากหมากแพง                          ภาวะขาดแคลนอาหาร ประชาชนทุกข์ยากลำบาก  
                                                         ทุพภิกขภัย
        ข้าวใหม่ปลามัน                             อะไรที่เป็นของใหม่ก็ถือว่าดี 
        ข้าวนอกนา                                   บุคคลที่ไม่ได้เกิดในถิ่นนั้นๆ หรือเป็นบุคคลที่ถูก   
                                                          ผู้อื่นจัดว่าไม่ได้เป็นพวกพ้องไม่เป็นที่ยอมรับของ
                                                          สังคม
        ควายขวิดอย่าขวาง                         อย่าเข้าขวางเหตุการณ์ที่กำลังรุนแรง
        ความวัวไม่ทันหาย ความควายเข้ามาแทรก   มีเรื่องไม่รู้จักจบสิ้น เรื่องนี้ยังไม่ทันเสร็จก็
                                                         
เกิดเรื่องใหม่ขึ้นมาอีก
        คว่ำข้าวเม่า                                   ล้มคว่ำหน้า
        เคียวอยู่ในท้อง                               คดโกงไม่มีศีลธรรม
        ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก                  ทำการใหญ่ ไม่ควรตระหนี่
        เงินทองข้าวของ                             คนมั่งมีเพราะมีสิ่งของที่จัดว่าเป็นเครื่องบ่งบอก
                                                          ความร่ำรวย คือ เงิน ทอง ข้าว และของ 
        จับแมวแจวเรือ จับเสือไถนา               ทำสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ใช้คนไม่เหมาะสมกับความ
                                                          สามารถ
        เจอมวยตี เจอะผีเผา เจอะข้าวกิน        ปรับตัวเองให้เข้ากับสภาวะของที่นั่น
        ชั่วหม้อข้าวเดือด                             ระยะเวลาสั้นๆ  เวลาไม่นานนัก เปรียบได้เพียงแค่
                                                          
หม้อข้าวเดือด
        ชายข้าวเปลือก  หญิงข้าวสาร             ผู้ชายสืบพันธุ์ได้ทั่วไปเหมือนข้าวเปลือกตกที่ไหน
                                                          
ก็งอกเงย ส่วนผู้หญิงหากผิดพลาดก็เสียหาย 
                                                           เหมือนข้าวสารตกที่ไหนก็เน่า 
        ซื้อควายหน้านา ซื้อผ้าหน้าหนาว         ซื้อของไม่คำนึงถึงกาลเวลา ย่อมได้ราคาแพง
        ได้เบี้ยเอาข้าว                                 นอกจากจะเอาเงินแล้วยังจะเอาข้าวอีกด้วยได้
                                                           อย่างหนึ่ง หากต้องการอีกสิ่งหนึ่งด้วย 
        ตกถังข้าวสาร                                  ผู้ชายที่ได้แต่งงานกับหญิงที่มีฐานะดี
        ตำข้าวสารกรอกหม้อ                        หาเพียงแค่พอกินไปมื้อหนึ่งๆ , ทำพอให้เสร็จไป
                                                           
ชั่วครั้งหนึ่งๆ
        ทำนาล่าเป็นข้าควาย มีเมียสายเป็นข้าลูก  ทำงานสิ่งใดทีหลังผู้อื่นมักเสียเปรียบ
        ทำนาออมกล้า ทำปลาออมเกลือ          ทำการสิ่งใด ถ้ากลัวหมดเปลืองย่อมไม่ได้ผล
                                                            สมบูรณ์ 
        ทำนาบนหลังคน                               ทำกินโดยเอารัดเอาเปรียบผู้ที่ออกแรงทำงาน
                                                            นั้นๆ
        ทุบหม้อข้าว                                     ตัดอาชีพ, ทำลายอาชีพของตนเอง
        ในน้ำมีปลาในนามีข้าว                       มีความอุดมสมบูรณ์ ประเทศไทยฝนตกสม่ำเสมอ
                                                            จึงทำการเพาะปลูกได้ผลดีเป็น  อู่ข้าวอู่น้ำ 
        บนข้าวผี ตีข้าวพระ                            ขอร้องให้ผีสางเทวดาหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ช่วยเหลือ
                                                            โดยจะแก้บนเมื่อสำเร็จประสงค์แล้ว
        ไม่ได้เบี้ยเอาข้าว                              ไม่ได้อย่างหนึ่งก็ต้องเอาอีกอย่างหนึ่ง ไม่ยอม
                                                             กลับมือเปล่า 
        ไม่มีข้าวสารกรอกหม้อ                        ยากจนไม่มีแม้แต่อาหารจะกิน
        เลี้ยงเสียข้าวสุก                                 เลี้ยงเอาไว้เสียข้าวสุกเปล่าจะใช้ทำงานการ
                                                             อะไรไม่ได้  
        หมาเห็นข้าวเปลือก                            ทำอะไรกับสิ่งที่อยู่ข้างหน้าไม่ได้เพราะไม่   
                                                             ต้องการ หรือต้องการแต่ไร้สมรรถภาพ  เปรียบ
                                                             เหมือนหมาเห็นข้าวเปลือกแต่กินไม่ได้  
        หุงข้าวประชดหมา ปิ้งปลาประชดแมว      ทำประชดหรือแดกดันซึ่งรังแต่จะเสียประโยชน์
        หนูตกถังข้าวสาร                                อยู่อย่างสบาย มีอาหารการกินอุดมสมบูรณ์
        อู่ข้าวอู่น้ำ                                         ถิ่นที่เกิด, แหล่งที่อุดมสมบูรณ์
      

 



                                              ที่มาของภาพ  http://media1.th.88db.com

๕.ประเด็นคำถามเพื่อนำไปสู่การอภิปรายในห้องเรียน

        ให้นักเรียนอภิปรายเรื่องคำและสำนวนที่เกี่ยวกับข้าวในประเด็นต่อไปนี้
        คำ สำนวนข้าวสอนให้คำนึงถึงแนวทางการดำเนินชีวิตอย่างไร
        คำ สำนวนข้าวสามารถนำไปใช้ในโอกาสใด
        คำ สำนวนข้าวใหัข้อคิดเตือนใจอย่างไรบ้าง
        คำ สำนวนข้าวมีลักษณะการใช้ภาษาอย่างไร
        คำ สำนวนข้าวทำให้รู้ลักษณะนิสัยคนไทยอย่างไร
        คำ สำนวนข้าวที่เกี่ยวกับความเจริญงอกงาม
        คำ สำนวนข้าวที่เกี่ยวกับขนบธรรมเนียมประเพณี
        คำ สำนวนข้าวกับความตกทุกข์ได้ยาก
        คำ สำนวนข้าวที่เกี่ยวกับระยะเวลา
        คำ สำนวนข้าวในพิธีกรรม
        คำ สำนวนข้าวทั่วไป

๖.กิจกรรมเสนอแนะ

        ให้นักเรียนนำคำ สำนวนที่เป็นคำพังเพยและสุภาษิตที่ได้จากข้าวไปแต่งเป็นนิทานสอนใจ
        ให้นักเรียนวาดรูปคำ สำนวน คำพังเพย สุภาษิตที่เกี่ยวกับข้าว
        ให้นักเรียนเล่นเกมทายคำ ความหมาย สำนวน คำพังเพย สุภาษิตที่เกี่ยวกับข้าว
        ให้นักเรียนฝึกร้องเพลงพื้นบ้านหรือเล่นการละเล่นที่เกี่ยวกับข้าว


๗.การบูรณาการกับสาระวิชาอื่นๆ


        กลุ่มสาระวิชาภาษาต่างประเทศ  คำ คำพังเพย สุภาษิต สำนวนภาษาต่างประเทศที่เกี่ยวกับข้าว
        กลุ่มสาระวิชาศิลปะ  การวาดภาพคำพังเพย สุภาษิต สำนวนไทย  การละเล่นของเด็กไทยที่เกี่ยวกับข้าว ,  เพลงพื้นบ้าน  เพลงร้องเล่นของเด็กที่เกี่ยวกับข้าว
        กลุ่มสาระวิชาการงานอาชีพและเทคโนโลยี อาหารที่ได้จากข้าว 
        กลุ่มสาระวิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม  ภูมิปัญญาไทยเรื่องข้าว ขนบธรรมเนียมประเพณี และพิธีกรรมที่เกี่ยวกับข้าว

๘.อ้างอิงแหล่งที่มาของข้อมูล

http://www.dailynews.co.th/newstartpage/index.cfm? page=content&categoryID=8&contentID=137761
http://www.suandusitcuisine.com/food4/central/rice_language.php
http://pre-rsc.ricethailand.go.th/rfsc/kumkom.htm
http://www.sjdelivery.com/component/content/article/113-2010-05-25-02-56-16



เข้าชม : 31777
นำเสนอโดย : นางวรัญญา เอี่ยมสำอางค์
โรงเรียนภัทรญาณวิทยา
สพม. เขต 9
อยู่ในขั้น : สามัญชน

แชร์ไปที่ Facebook

  หมวดหมู่ ภาษาไทย ล่าสุด
พระบรมนามาภิไธย-พระปรมาภิไธย
โดย : [เข้าชม : 8513 ]
กาพย์เห่เรือ ตอน เห่ชมเรือ
โดย : [เข้าชม : 112712 ]
พี่มาก พระโขนง กับคำรื่นหู
โดย : [เข้าชม : 37210 ]
ภาษาในอินเตอร์เน็ตมีผลต่อภาษาไทยอย่างไร
โดย : [เข้าชม : 35802 ]
การเว้นวรรคตอน
โดย : [เข้าชม : 41342 ]
หัวใจชายหนุ่ม ตอนคุณค่าการใช้ภาษา
โดย : [เข้าชม : 40332 ]
มหาเวสสันดรชาดก ตอน องค์ประกอบของชาดก
โดย : [เข้าชม : 38643 ]
มงคลสูตรคำฉันท์ ตอน อำนาจของคำถาม
โดย : [เข้าชม : 41818 ]
มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
โดย : [เข้าชม : 46135 ]
รามเกียรติ์...เอราวัณ
โดย : [เข้าชม : 52422 ]
 10 สาระการเรียนรู้ Text Random
Buddhist Lent Day
หลวงพ่อคูณ
มอหินขาว
ประโยชน์ของน้ำมันงา
Tidal wave
ทำ 'แผลแห้ง-แผลเปียก' ถูกวิธี
ทำไมต้องเช็คบิลทางการเมือง
ท้าวสุรนารี
วัฒนธรรมไทย
ประเพณีไทย
 
     "สหวิชา ดอท คอม" เป็นแหล่งรวมเนื้อหาความรู้ต่าง ๆ บอกเล่าประสบการณ์เกี่ยวกับเนื้อหา และการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนจากครูทั่วประเทศ นำมาแลกเปลี่ยนในเว็บไซต์แห่งนี้ ซึ่งเนื้อหาทั้งหมดได้ถูกกลั่นกลรองมาจากความรู้ ประสบการณ์ในการทำงานของทีมงานทุกคน...ดังนั้น ทุกเรื่องราว ทุกเนื้อหาสาระจึงเป็นลิขสิทธิ์ของผู้เขียนและสำนักเทคโนโลยีเพื่อการเรียนการสอน สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ หากบุคคลใดที่มีความประสงค์จะนำเนื้อหาเรื่องราวใด ๆ ในเว็บไซต์แห่งนี้ไปนำเสนอในรูปแบบใด ๆ จึงควรที่จะอ้างอิงและให้เครดิตกับ "สหวิชา ดอท คอม" เพื่อเป็นการสนับสนุนและเป็นกำลังใจในการทำงานแก่ทีมงานทุกคนที่เพียรค้นคว้าหาความรู้มานำเสนอ ขอขอบคุณผู้ที่ให้ความสนใจทุกท่านที่เล็งเห็นความสำคัญในสาระการเรียนรู้ต่าง ๆ ...เราขอน้อมรับทุกคำติชมและจะนำไปพัฒนาปรับปรุงในการทำงานให้ดียิ่งขึ้น ขอขอบคุณ Maxsite 1.10 CMS ที่พัฒนาโดยคนไทย ขอขอบคุณทุก ๆ คลิกที่แวะมาเยี่ยมชมเรา "สหวิชา ดอท คอม"

| เกี่ยวกับสหวิชา.คอม | สาระการเรียนรู้ | บทความ | สื่อการเรียนการสอน | แบบฝึกทักษะ | เล่าสู่กันฟัง | คำถามยอดนิยม | Links น่ารู้ | ทีมงานสหวิชา.คอม | ติดต่อเรา |